Przyimki złożone (preposizioni articolate) należą do najważniejszych zagadnień gramatyki włoskiej. Każda osoba ucząca się włoskiego prędzej czy później (raczej prędzej, niż później) ma do czynienia z przyimkami złożonymi (preposizioni articolate). Spotkasz je praktycznie od pierwszych lekcji języka włoskiego, np. gdy uczymy się mówić Vengo dalla Polonia – Pochodzę z Polski. Z czasem dowiadujemy się, że jest ich całkiem sporo i na dodatek jest z nimi sporo problemów, dlatego warto zrozumieć, jak powstają i kiedy należy ich używać.
W tym wpisie spróbujemy przybliżyć Ci najważniejsze kwestie związane z przyimkami złożonymi:
Czym są przyimki złożone?
Przyimki złożone (w niektórych podręcznikach możesz spotkać się także z nazwą „przyimki ściągnięte”) powstają z połączenia przyimka prostego + rodzajnika określonego, np.
di + il = del
in + la = nella
su + lo = sullo.
To właśnie dlatego nazywają się „złożone” – są połączeniem dwóch elementów. W języku włoskim te połączenia są naturalne i niestety obowiązkowe. Zamiast dwóch oddzielnych wyrazów używa się tych właśnie form.
Zapamiętaj też, że przyimek złożony nie niesie nowego znaczenia – znaczenie nadal wynika z przyimka prostego (a, di, in, da, su). Rodzajnik jedynie dostosowuje formę do rzeczownika, który po nim występuje.
Co to właściwie oznacza?
Że „al” nie jest osobnym przyimkiem, tylko formą powstałą z połączenia a + il.
Dlatego raz mówimy a Roma, a innym razem al museo – decyduje o tym obecność lub brak rodzajnika, a nie wybór zupełnie innego przyimka.
Jak tworzy się przyimki złożone we włoskim?
Zanim przejdziemy do wszystkich form przyimków złożonych, zacznijmy od tego, że nie wszystkie przyimki proste tworzą „zlepki”. Przyimki takie jak con, per, tra oraz fra łączą się z rodzajnikami, ale nie tworzą z nimi jednego wyrazu.
Spójrz na przykłady:
– Vengo con il treno delle 10. – Przyjadę pociągiem o 10.
– Questo regalo è per la mia mamma. – Ten prezent jest dla mojej mamy.
– La farmacia è tra il bar e l’edicola. – Apteka jest między barem a kioskiem.
Dla pozostałych przyimków należy trzymać się następującego schematu:
A teraz sprawdź się i spróbuj utworzyć przyimki złożone z podanych „składników”:
Kiedy używamy przyimków złożonych?
To jest pytanie, które siedzi w głowach chyba wszystkich uczących się włoskiego. Niestety jest pewien problem: nie da się na to pytanie odpowiedzieć jednym zdaniem. Chodzi o to, że jest wiele zasad i wyjątków, które wpływają na to, kiedy używamy przyimków złożonych, a kiedy przyimków prostych.
Możemy jednak przyjąć jedną ogólną zasadę:
Przyimków złożonych używamy wtedy, kiedy przyimek występuje przed rzeczownikiem poprzedzonym rodzajnikiem określonym.
To jest sedno całego zagadnienia i jak widzisz wiąże się z kolejnym zagadnieniem gramatycznym: czy wiesz, kiedy należy stosować rodzajniki określone, a kiedy je pomijamy?
-> Jeśli potrzebujesz powtórki tego tematu, zerknij na pakiet szkoleń o rodzajnikach u Pauliny
Istnieje wiele sytuacji, w których przyimek pozostaje prosty, np.
- przed nazwami miast,
- przed czasownikiem w bezokoliczniku,
- przed imionami i zaimkami osobowymi,
- oraz w wielu stałych wyrażeniach.
Spójrz na kilka przykładów:
- prima di andare via – przed wyjściem/przed wyjazdem
- prima della lezione – przed lekcją
- vado da lei – jadę do niej
- vado dalla mia amica – jadę do swojej przyjaciółki
- vado al cinema – idę do kina
- vado a Roma – jadę do Rzymu
- parto per l’Italia – wyjeżdżam do Włoch
Nie przejmuj się, jeśli temat wydaje Ci się trudny i niezrozumiały – to normalne! Prawidłowe stosowanie przyimków prostych i złożonych wymaga dużo praktyki i sporo powtórek, dlatego właśnie ciągle tworzymy dla Was kolejne materiały!
Dlaczego przyimki złożone sprawiają Polakom trudności?
Największy problem nie polega na samych przyimkach, lecz na tym, że trzeba jednocześnie podjąć kilka decyzji:
- Jaki przyimek wybrać?
- Czy potrzebny jest rodzajnik?
- Jeśli tak, to jaki rodzajnik zastosować?
- Jak to się łączy z przyimkiem, którego potrzebuję?
- Czy przypadkiem nie jest to jakiś wyjątek?
Na ten moment zapamiętaj najważniejsze informacje z tego artykułu: